Særnorsk skattemedisin mot ny finanskrise

Jeg synes Finanskriseutvalget har gjort jobben. Ikke fordi man har funnet geniale tiltak som vil hindre neste finanskrise, men fordi de har levert en faglig, spennende rapport.

Her følger innlegget fra Finansavisen lørdag i sin helhet, og utrolig nok benyttet de «F… Finanskrisen Udsalg» bildet mitt fra København juni 2009 (på Depeche Mode konsert, men bare måtte ta det bildet i liten handlegate!). NB! Det står altså ikke «F… Finanskrisen Utvalg»…

Finanskriseutvalget: Skattemedisin mot ny krise

Av sjeføkonom Terje Strøm i utredningsbyrået NyAnalyse

I hovedsak er utvalgsrapporten både spennende og nyttig høytenkning. Den er faktisk mer konkret enn jeg forventet. Hvor mye endelig politikk som kommer ut av arbeidet er mer usikkert. Hovedinnvendingen er at Norge ikke bør straffe seg selv mer enn de gjør i EU og våre naboland. Hvis utredningene tilsier en ny dose skattemedisin, er det viktig at de sykeste tar den først. Ikke minst bør alle ta den. Historien tilbake til 1990-tallets bankkrise ga oss en viktig lærepenge. Da opplevde nordmenn raskt synkende boligpriser, høye renter og tap av formuer i bankaksjer. Dermed stod Norge nå bedre rustet på reguleringssiden og med et mindre gråmarked. Så bankkrisen våre foreldre opplevde på kroppen har trolig hindret en større katastrofe i 2008/2009. Oljemilliarder på bok hjalp godt på det også.

Det kan tenkes utvalget har tenkt litt for mye at “If it moves – tax it. If it still moves – tax it more. If it stops moving- subsidize it”.

Av de konkrete forslagene, med realisme for gjennomføring, er aktivitetsskatten den mest kontroversielle. Både Finanstilsynet, NHO og Finansforbundet går mot flertallet. Intensjonen om nøytral næringsbeskatning er forstålig, men noe naiv. Det er fordi finansnæringen er en internasjonal næring. Det kan medføre dyrere finanstjenester, men det kan også gi utilsiktede tilpasninger rundt lønnskostnader og overskudd som skattegrunnlag. Flere andre forslag som høyere krav til egenkapital i bankene ift. utlånsmengden, vil komme via internasjonal regulering uansett. Ett problem er at det kommer før til Norge, som er uheldig for konkurransemulighetene mot EU-banker. Bakgrunnen for forslaget fra utvalget kan like gjerne være provoserende lønninger og bonuser. I så fall bør vel de vel like gjerne øke toppskatten, slik at advokatbransjen også tas. Mitt tips er at de rødgrønne politikere samler seg om en type ”stabilitetsskatt” som er mindre omstridt, siden Sverige har innført dette. Det er for øvrig mange gode innspill på forbrukersiden fra utvalget.

Finanspolitikken godkjent

Utvalget sier overordnet at ”finanspolitiske rammeverket er et godt utgangspunkt for stabilisering” og videre at ”utvalget finner ikke lærdommer som tilsier endringer i rammeverket.” Det blir litt for enkelt. En viktig presisering er konkludert slik: ”tiltakene er rettet inn mot de delene av økonomien som har behov for en midlertidig stimulans, men ikke på slik måte at de hindrer nødvendige omstillinger i økonomien.” Dette er en viktig konklusjon som i prinsippet kan rive ned mye av argumentasjonen for en aktiv Keynes-politikk. Grunnen er at når regjeringen benyttet over 20 mrd kroner ekstra gjennom tiltakspakkene enn i ett normalt nedgangsår, bidro det til mindre nytenkning og omstilling. Da pengene i stor grad gikk til kommuneprosjekter, oppussing av skoler og samferdsel, uten tydelig øremerking, har kommunene også valgt egne prosjekter og lønn, ifølge Riksrevisjonen. Altså ble det ikke smartere løsninger, men permanent høyere kostnadsnivå. Kunne balansen i tiltakspakkene vært bedre med en større andel skattereduksjon?

Norges Bank for mektige

Utvalget ønsker et såkalt makrotilsyn for finansiell stabilitet som legges til Norges Bank. De skal overvåke som i dag, men sende brev til Finanstilsynet og Finansdepartementet jevnlig. Gjedrem jobbet for dette på slutten av sin periode. Det er vanskelig å finne et bedre fagmiljø, men det er mye makt tillagt sentralbanken allerede. De styrer penge- og rentepolitikken, og de forvalter mer enn 3000 mrd kr i Pensjonsfondet. Tiden er inne for å skille ut Kapitalforvaltningen fra Norges Bank med et eget styre. Skjer dette, vil jeg se noe mer velvillig på et mer formelt Makrotilsyn lagt til sentralbanken. Vi må huske på utsagnet om at ”Hvis alle tenker likt, tenker muligens ingen”. Utvalget foreslår også et permanent, offentlig myndighetsorgan for krisehåndtering. Vi har glimrende kandidater for rollen; nemlig avtroppende leder i Finanstilsynet og eks-sentralbanksjefen. De må selvsagt rustes med dyktige fagfolk i et sekretariat, og helst med internasjonal kriseerfaring.

Fartshumper fra EU bedre

Finansnæringen er viktig infrastruktur. Innskudd blir til lån for bedrifter, som blir til flere jobber. Å ta risiko er viktig for vekst. Uten personer og bedrifter som tar sjanser og satser, stopper Norge. Poenget med fartsgrenser og dumper i veien, er en god begrunnelse for godt tilsyn med finansmarkedet. Vi bør bidra i evaluering og forbedring av internasjonalt tilsyn.

Et par spørsmål: Vil ikke tiltak som innebærer mer regulering og krav hindre konkurranse fra nye, mindre banker? Blir de store, delvis statlige, aktørene konger på haugen for alltid? Jeg vil slå et slag for at stor grad av sunn konkurranse er beste medisin i et marked. Ja, må vi straffe norske kunder for dumheter gjort i USA? Da flyttes trolig regningen på finanskunder og bedrifter. La oss foreskrive rett medisin til pasientene i USA og EU. Det er ingen grunn til at oljerikdommen skal gi en særnorsk avstraffelse av en nokså frisk finansnæring. Fartshumper er nyttig for å bremse farten i 40 km-soner. Samtidig bør utvalget merke seg at fartshumper ville fungert dårligere i høy fart på E18. Faren med for mange dumper i veien, eller en overivrig nasjonal styring, er skade på selve kretsløpet i økonomien. Det er nok mest fornuftig å vente på fartshumpene fra EU.

Advertisements

Legg igjen en kommentar

Fyll inn i feltene under, eller klikk på et ikon for å logge inn:

WordPress.com-logo

Du kommenterer med bruk av din WordPress.com konto. Logg ut / Endre )

Twitter picture

Du kommenterer med bruk av din Twitter konto. Logg ut / Endre )

Facebookbilde

Du kommenterer med bruk av din Facebook konto. Logg ut / Endre )

Google+ photo

Du kommenterer med bruk av din Google+ konto. Logg ut / Endre )

Kobler til %s

%d bloggers like this: