Finansavisen: Renter som kommer og Gjedrem som går

http://www.nyanalyse.no/presseklipp/FA181210.jpg

Sist onsdag beholdt Norges Bank renten uendret på lave 2 prosent. Helt som forventet. Det er ikke lenger små, hyppige skritt oppover som gjelder, men heller lavere rente enn vi fortjener? De sa dette: ”Hensynet til å gardere mot risikoen for fremtidige finansielle ubalanser som kan forstyrre aktiviteten og inflasjonen et stykke fram i tid, taler for at renten ikke holdes lav for lenge”. Altså renter som kommer og Gjedrem som går? Vi må huske at vi kommer ut av en historisk finanskrise hvor internasjonale finansmarkeder praktisk talt sluttet å fungere. Alle virkemidler ble benyttet for å hindre en brutal nedsmelting av verdensøkonomien. Både nullrenter, store finanspolitiske pakker og kredittpolitiske tiltak ble igangsatt. En tydelig lærdom etter finanskrisen er at noen land har levd ”på krita”, mens Norge sitter på en grønn gren. En oljepris på nær 100 dollar og oppgang i andre råvarepriser bidrar til å holde norsk økonomi gående.

Stavanger-regionen er blitt et moderne ”klondyke” hvor boligprisene tar igjen Oslo-området. Det er kanskje det Gjedrem har kalt eufori. I NHOs Nærings-NM kom mange Rogalandskommuner høyt opp. Hvis NyAnalyse skal opprette et regionkontor, står Rogaland først i køen. Ifølge Byråkratibarometeret 2010 er Rogaland på topp tre blant fylkene i Norge på lite byråkrati.

Gjedrem rewind. De fleste er enig om at Norges Bank lærte av sine feil sommeren 2002, selv om de omtalte det som ”our finest hour”. Renten ble satt opp, mens internasjonal økonomi var på vei ned. En rentedifferanse på 3-4 prosentpoeng ga en kraftig kronestyrking, og 20-25.000 personer mistet jobben i norsk industri. En positiv bivirkning var selvsagt at både fagforeninger og arbeidsgiverorganisasjoner forstod at lønnsveksten måtte ned mot europeisk nivå. De fleste økonomiske miljøer spår at rentedifferansen øker fra ca 1,5 til over 2 prosentpoeng gjennom 2011. Men 7 av 10 nordmenn er overhodet ikke bekymret for renteutviklingen det neste året. Det kan bety kjøpefest. Vi ser nå at kronen beveger seg mot sterke nivåer, godt under 8 kroner mot euro.

Den ubehagelige sannhet er at vi trenger mindre arbeidsintensiv industriproduksjon fremover. Derfor har man oppfunnet handlingsregelen for innfasing av oljepenger. Det er en rettesnor, men ingen fasit. For min del må vi gjerne starte jobben med å evaluere og forbedre det finanspolitiske opplegget. I bunn og grunn er rentesettingen i stor grad bundet av internasjonale renter. Når rentene ute går mot null, er det normalt at norske renter følger etter. Konjunkturene følger hverandre, men en annen grunn er at ”annerledesrente” i Norge kan gi rask kronestyrking og påfølgende industridød. Ingen norske politikere, fra venstre til høyre, kan leve med for raske omstillinger mellom næringer og regioner. Jeg vil likevel som økonom mene at mangel på kompetent arbeidskraft raskt vil bli jobb nr 1.

Problemet er at vi som samfunn står med en fot i det tidligere produksjonsregime og den andre i et mer moderne tjeneste- og kunnskapsbasert næringsliv. Sakte, men sikkert, må vi bevege oss videre fra industri til teknologibasert tjenesteproduksjon. Likevel må vi ikke glemme våre viktige fortrinn, som under dotcom-tiden; nemlig unike kompetansemiljøer innen olje og gass, vannkraft, sjømat og skipsfart, samt metaller. Det siste tallet på handelsoverskuddet viste i november sin høyeste verdi siden februar 2010, og eksporten er den høyeste siden desember 2008.

Europas Onkel Skrue. Norge er Europas rike onkel Skrue. Vi har gleden, foreløpig, av lave renter ute og høye råvarepriser på de globale markedene. Vi løftes fortsatt opp av veksten i Kina og asiatiske land. En sterk krone vil igjen gi lavere inflasjonsimpulser, men tøffere vilkår for industriproduksjon og reiselivet. Min tidligere sjef, Tor Steig i NHO, fortalte om belgiske tannleger som investerte penger i norsk valuta under forrige kronerally i 2002. Da stoppet man på ca 7,25 kr per euro. Jeg ser dessverre en liten mulighet for at det kan skje igjen. Nok en gang må økonomene da forklare hvorfor det går galt, og at sykepleiere ikke kommer rett opp fra oljebrønner i Nordsjøen. De må utdannes i Norge, omskoleres fra annen virksomhet eller hentes fra andre fattigere land.

Vi kan fort komme i en situasjon hvor mangel på arbeidskraft overskygger arbeidsledighetskøen. Det som er trist er at folk som mister jobben, for sjelden passer som sykepleiere eller lærere. Mismatch i arbeidsmarkedet kalles det. Slike problemer vil også rike oljestater som Norge oppleve – nærmest til evig tid.

Helt på tampen av Gjedrems periode som sjef i Norges Bank, vil jeg gjerne takke for et vel utført arbeid. Det har gitt meg økt kunnskap om både økonomi og poesi. Vi snakker om mannen som innførte diktlesning i årstalene. Og da blir det naturlig å avslutte med et lite dikt av A.O. Vinje:

Kunnskap skal styra Riki og Land, og Yrkje skal Baaten bera, og Ingen maa vera ein Styresmann, som ikkje ein Mann kan vera”.

Med dette ønsker jeg både Gjedrem og ny sentralbanksjef Øystein Olsen et riktig godt nytt renteår!

**

Låt: Matador (jenter som kommer og jenter som går) av DiDerre og Jo Nesbø.

Se også nyanalyse.no

– for våre kommunefakta, referanser og innlegget i Samfunnsøkonomen nr9,2010, som tar for seg monopolmakten på økonomikunnskap i Norge mv.

Advertisements

Legg igjen en kommentar

Fyll inn i feltene under, eller klikk på et ikon for å logge inn:

WordPress.com-logo

Du kommenterer med bruk av din WordPress.com konto. Logg ut / Endre )

Twitter picture

Du kommenterer med bruk av din Twitter konto. Logg ut / Endre )

Facebookbilde

Du kommenterer med bruk av din Facebook konto. Logg ut / Endre )

Google+ photo

Du kommenterer med bruk av din Google+ konto. Logg ut / Endre )

Kobler til %s

%d bloggers like this: